Uwagi merytoryczne do rozporządzenia MPiPS

Jerzy Mellibruda

Niebieska Linia nr 4 / 2006

1. Ilekroć w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej jest mowa o oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych wobec osób stosujących przemoc w rodzinie – należy przez to rozumieć programy działań psychologicznych, edukacyjnych i socjalizacyjnych, ukierunkowanych na taką zmianę zachowań i postaw osób stosujących przemoc, która zmniejszy ryzyko dalszego stosowania przez nie przemocy oraz zwiększy ich zdolność do samokontroli agresywnych zachowań i do konstruktywnego współżycia w rodzinie.
2. Programy oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych wobec osób stosujących przemoc w rodzinie powinny stanowić integralną część całego systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz uzupełniać różne formy interwencji prawnych i administracyjnych podejmowanych wobec tych osób. Podstawowym celem tych wszystkich działań jest powstrzymanie sprawców i zakończenie przemocy w rodzinie. Uczestnictwo w programie nie jest formą osobistej psychoterapii sprawcy, tylko oddziaływaniem korygującym jego niepożądane i szkodliwe zachowanie.
3. Realizacja programów oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych wobec osób stosujących przemoc w rodzinie powinna być prowadzona z uwzględnieniem specyfiki różnych grup sprawców przemocy, wyodrębnionych ze względu na sposób kwalifikowania ich do programu. Dotyczy to w szczególności:
a. programów dla osób skazanych za czyny związane ze stosowaniem przemocy w rodzinie, odbywających karę pozbawienia wolności w zakładach karnych;
b. programów dla osób, które w związku ze stosowaniem przemocy w rodzinie zostały zobowiązane przez sąd do uczestnictwa w programie;
c. programów dla osób będących sprawcami przemocy w rodzinie, które uczestniczą w terapii uzależnienia od alkoholu lub narkotyków prowadzonej w zakładach opieki zdrowotnej – w tym przypadku programy korekcyjno-edukacyjne mogą stanowić uzupełnienie podstawowej terapii;
d. innych, w których uczestnictwo osoby stosującej przemoc wynika z jej osobistej decyzji podejmowanej w związku z jej kontaktem z instytucjami i organizacjami zajmującymi się przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie – ze szczególnym uwzględnieniem programów dla rodziców i opiekunów stosujących przemoc wobec dzieci.
4. Dla każdego z wyróżnionych powyżej typów programów organy administracji rządowej i jednostki samorządu terytorialnego wymienione w ustawie oraz współpracujące z nimi organizacje pozarządowe powinny opracować:
a. zasady selekcji i naboru uczestników uwzględniające rozpoznanie ich sytuacji rodzinnej i diagnozę ich osobowości oraz stanu psychicznego;
b. reguły uczestnictwa w programie uwzględniające wymogi dotyczące systematycznej obecności na zajęciach oraz bezpiecznego i zgodnego z zasadami współżycia społecznego zachowania w trakcie uczestnictwa w zajęciach oraz w innych miejscach pobytu;
c. zasady te w przypadku osób, których uczestnictwo związane jest z decyzjami sądu ograniczającymi wolność osobistą, powinny przewidywać sankcje za uchylanie się od udziału w programie.
5. Zawartość merytoryczna programów oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych wobec osób stosujących przemoc w rodzinie powinna oprócz oddziaływań edukacyjnych obejmować praktyczne ćwiczenia:
a. dostarczające korekcyjnych doświadczeń osobistych zmieniających zachowania i postawy związane z przemocą;
b. oraz rozwijające umiejętności samokontroli i konstruktywnego współżycia.
6. Warunkiem przyjęcia osoby do programu powinno być uznanie przez nią faktu stosowania przemocy we własnej rodzinie. Osoby stosujące przemoc, wobec których rozpoznane zostało uzależnienie od alkoholu, powinny w pierwszej kolejności być kierowane na terapię uzależnienia. Zajęcia wchodzące w skład programu powinny być prowadzone w małych grupach (od 10 do 15 osób). Łączny czas programu powinien obejmować nie mniej niż 100-120 godzin zajęć, a przerwy między kolejnymi zajęciami nie powinny być dłuższe niż tydzień.
7. Instytucje i organizacje realizujące programy oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych wobec osób stosujących przemoc w rodzinie, powinny tworzyć system monitorowania zachowania związanego z przemocą u osób uczestniczących w programie w trakcie jego trwania i do 3 lat po jego zakończeniu oraz współpracować z podmiotami prowadzącymi programy przeciwdziałania przemocy i pomagania ofiarom przemocy w rodzinie.
8. Realizacja programów oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych wobec osób stosujących przemoc w rodzinie powinna obejmować rozpoznawanie przypadków poważnych zaburzeń emocjonalnych występujących u części sprawców przemocy i przewidywać stosowne działania wobec osób wymagających profesjonalnej terapii.
9. Formy organizacji i realizacji oraz zawartość programów oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych wobec osób stosujących przemoc w rodzinie powinny przyjmować jako najwyższy priorytet zasadę ochrony bezpieczeństwa, autonomii i dobra osób krzywdzonych przez sprawcę przemocy – w żadnym przypadku nie powinno się akceptować sytuacji i zachowań, które mogłyby akcentować współodpowiedzialność osoby krzywdzonej za przemoc wobec niej stosowaną. Należy, w miarę możliwości, unikać lokalizacji tych programów w miejscach, w których prowadzone są programy pomocy dla ofiar przemocy w rodzinie.
10. W trakcie realizacji programu, w którym udział biorą osoby aktualnie uczestniczące w życiu rodzinnym, pożądane jest okresowe uzyskiwanie informacji o rzeczywistej sytuacji w rodzinie w zakresie związanym z przeciwdziałaniem przemocy.
11. Fakt uczestniczenia w programie oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych wobec osób stosujących przemoc w rodzinie przez osobę, której udział wynikał z jej osobistej decyzji, powinien być objęty tajemnicą, z wyłączeniem możliwości informowania instytucji i organizacji, które skierowały do programu oraz członków rodziny.
12. Realizacja programów oddziaływań
korekcyjno-edukacyjnych wobec osób stosujących przemoc w rodzinie powinna być prowadzona przez osoby z wyższym wykształceniem, które mają za sobą specjalistyczne przeszkolenie w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz praktycznych metod oddziaływań psychologicznych.

prof. n. dr hab. Jerzy Mellibruda
Kierownik Katedry Psychologii Uzależnień, Przemocy i Sytuacji Kryzysowych w Szkole Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie

JM