Dziecko w przyjaznych procedurach

Alina Prusinowska-Marek

Niebieska Linia nr 6/2014

13 czerwca 2013 roku Parlament RP przyjął zmiany Kodeksie karnym oraz w Kodeksie postępowania karnego. Wprowadzone zmiany stanowią częściową realizację dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady m.in. dyrektywy 2012/29/UE z 25 października 2012 roku ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw i ochrony ofiar przestępstw oraz są kontynuacją zapoczątkowanych 10 lat temu działań* na rzecz zwiększania ochrony małoletnich pokrzywdzonych/świadków przestępstw.

Istotą wspomnianych zmian w procedurze karnej jest zwiększenie poziomu ochrony dzieci pokrzywdzonych/świadków przestępstw oraz ochrona osób pokrzywdzonych przestępstwami z art. 197–199 kk. Ponadto ustawodawca wprowadził zapis o obowiązku określenia w akcie wykonawczym sposobu przygotowania przesłuchania i warunków technicznych, jakie mają spełniać pomieszczenia do ich przeprowadzania.
Opisane zmiany weszły w życie 27 stycznia 2014 roku.

Ustawodawca określił również czas dostosowania warunków do przeprowadzenia przesłuchania w trybie art. 185a kpk maksymalnie przez 18 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, tj. do 27 lipca 2015 roku oraz dopuścił możliwość przeprowadzania przesłuchania w trybie art. 185a kpk bez zapisu obrazu i dźwięku przez okres maksymalnie 12 miesięcy (tj. do 26 stycznia 2015 roku) od wejścia w życie nowelizacji.

Zmiany w procedurze karnej

Główne zmiany w procedurze karnej wprowadzone nowelizacją z dnia 13 czerwca 2013 roku dotyczą:

Warunki przesłuchania dziecka

18 grudnia 2013 roku Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie w sprawie sposobu przygotowania przesłuchania przeprowadzanego w trybie określonym w art. 185a-185c Kodeksu postępowania karnego (dalej rozp. MS) , które określa także sposób przygotowania czynności przesłuchania oraz warunki, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia przeznaczone do przeprowadzania przesłuchania.

Sposób przygotowania przesłuchania:
Warunki, jakie powinno spełniać pomieszczenie przeznaczone do prowadzenia przesłuchania:

Miejsce, gdzie przeprowadza się czynność przesłuchania składa się z: pokoju przesłuchań i pomieszczenia technicznego (§ 5 ust. 1 rozp. MS).

Pokój przesłuchań
Pokój techniczny

Ustawodawca zobowiązał organ procesowy do zagwarantowania poufności zgromadzonych danych w postaci zapisu obrazu i dźwięku, gdy czynność przesłuchania odbywa się poza budynkiem sądu, prokuratury lub Policji (§ 9 ust. 3 rozp. MS).

Należy oczekiwać, że zmiany wprowadzone w prawie w istotny sposób spowodują ograniczenie liczby przesłuchań małoletnich pokrzywdzonych/świadków w pomieszczeniach, które nie spełniają wymogów określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 2013 roku w sprawie sposobu przygotowania przesłuchania przeprowadzanego w trybie określonym w art. 185a-185c Kodeksu postępowania karnego.

Ustawodawca dopuszcza przeprowadzenie przesłuchania osób wymienionych w art. 185a, 185b i 185c w warunkach innych niż określone w art. 185d kpk jedynie do 27 lipca 2015 roku i tylko wówczas, gdy w obszarze właściwości sądu nie jest dostępne pomieszczenie spełniające wymogi określone w rozporządzeniu MS z dnia 18 grudnia 2013 roku.

Oznacza to, że jeśli we właściwości danego sądu znajduje się pomieszczenie spełniające warunki określone w rozporządzeniu MS z dnia 18 grudnia 2013 roku, organ prowadzący postępowanie ma obowiązek przeprowadzić czynność przesłuchania w tym pomieszczeniu.

Szczególna ochrona dla ofiar gwałtu

Nowelizacja ustawy Kodeks postępowania karnego z dnia 13 czerwca 2013 roku wprowadziła również szczególną ochronę dla osób pokrzywdzonych przestępstwem z art. 197 kk (zgwałcenie), 198 kk (wykorzystanie seksualne bezradności, niepoczytalności) i 199 kk (seksualne nadużycie stosunku zależności) w czasie przeprowadzania czynności ich przesłuchania.

Ustawodawca zdecydował bowiem, że w/w pokrzywdzeni będą przesłuchiwani w charakterze świadka przez sąd na posiedzeniu z udziałem prokuratora, obrońcy i pełnomocnika pokrzywdzonego. Przesłuchanie osoby pokrzywdzonej będzie się odbywać w odpowiednio przystosowanych pomieszczeniach w siedzibie sądu lub poza jego siedzibą.

Podobnie, jak w przypadku czynności przesłuchania małoletniego pokrzywdzonego/świadka na podstawie art. 185a § 1 kpk i 185b § 1 kpk, czynność przesłuchania pokrzywdzonego przestępstwem z art. 197-199 kk jest organizowana i przeprowadzana w pomieszczeniach, o których mówi rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 2013 roku w sprawie sposobu przygotowania przesłuchania przeprowadzanego w trybie określonym w art. 185a-185c Kodeks postępowania karnego (Dz.U. poz. 1642).

Na zakończenie pragnę przypomnieć, że od roku 2007 jest realizowany przez Fundację Dzieci Niczyje i Ministerstwo Sprawiedliwości program Certyfikacji Przyjaznych Pokoi Przesłuchań[2]. Obecnie (stan na 31.01.2014 roku) zostało przyznanych 76 Certyfikatów, przy czym 5 pokoi utraciło przyznany Certyfikat.

Akty prawne:

1.  Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. 1997 nr 88, poz. 553 z późn. zm).

2.  Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555 z późn. zm.).

3.  Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 roku o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy Kodeks postępowania karnego (Dz.U. 2013 poz. 849).

4.  Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 2013 roku w sprawie sposobu przygotowania przesłuchania przeprowadzanego w trybie określonym w art. 185a–185c Kodeksu postępowania karnego (Dz.U. 2013 poz. 1642).

5.  Dyrektywa Parlamentu Europejskiego I Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 roku ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępująca decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW (Dz.Urz. UE L 315 z 14.11.2012 roku, s. 57).

Alina Prusinowska-Marek – kurator III Zespołu Kuratorskiej Służby Nieletnich w Sądzie Rejonowym w Grodzisku Mazowieckim.

_____________

* Art. 185a kpk został wprowadzony ustawą z 10 stycznia 2003 roku o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego (...) (Dz.U. 2003 nr 17 poz.155) – przyp. autora.

[1] Art. 4 ust.2 ustawy z 13 czerwca 2013 roku o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy Kodeks postępowania karnego (Dz.U. 2013 poz.849).

[2] http://dzieckoswiadek.fdn.pl/pokoje-ktore-uzyskaly-certyfikat